Mischa Deusings-Klerks: “Gezondheid begint niet bij een diagnose, maar bij aandacht voor wat er werkelijk toe doet.”
Mijn naam is Mischa Deusings-Klerks. Eind 2015 kwam Positieve Gezondheid op mijn pad via een artikel dat iets bij mij raakte. Een dik jaar later volgde ik de basisopleiding Positieve Gezondheid bij Machteld Huber. Daar vielen voor mij allerlei puzzelstukjes op hun plek. Niet alleen omdat ik iets nieuws leerde, maar vooral omdat ik woorden vond voor wat ik al langer zag en voelde in de praktijk: dat gezondheid over veel meer gaat dan ziekte en zorg alleen.
Wat me vanaf het begin aansprak, was dat Positieve Gezondheid geen methode is die je in je eentje toepast, maar een manier van kijken die ontstaat in de ontmoeting met anderen. Veel mensen die ik tijdens die eerste scholingen ontmoette, maken nog steeds deel uit van mijn netwerk. Regelmatig kruisen onze wegen opnieuw. We delen ervaringen, inspireren elkaar, stellen elkaar vragen en leren samen verder. Juist die verbinding maakt voor mij het verschil en geeft mij nog altijd veel energie.
Sinds 2017 heb ik op verschillende plekken mogen bijdragen aan de toepassing van Positieve Gezondheid in de praktijk en in 2025 kwam het Mentaal Gezondheidsnetwerk Zuid-Limburg op mijn pad. Wat mij daar raakt, is de betrokkenheid die ik zie bij zoveel mensen. Samen geven we Positieve Gezondheid steeds meer vorm in de praktijk. Soms met grote stappen, soms met kleine. Natuurlijk zijn we er nog niet en blijft er genoeg om van te leren. Maar als ik zie hoeveel mensen zich iedere dag inzetten om net iets meer aan te sluiten bij wat voor iemand betekenisvol is, dan geeft dat mij vertrouwen én energie. Het gevoel dat we samenbouwen aan iets dat groter is dan onszelf, maakt dat ik dit werk zo graag doe.
Van klachten naar mogelijkheden: Positieve Gezondheid als kompas binnen het Mentaal Gezondheidsnetwerk Zuid-Limburg.
Wanneer iemand vastloopt in het leven, is de reflex vaak om direct op zoek te gaan naar zorg. Zeker als er sprake is van mentale klachten lijkt een verwijzing naar de geestelijke gezondheidszorg een logische volgende stap. Maar de praktijk leert ons dat de werkelijkheid vaak complexer is. Achter psychische klachten gaan verhalen schuil over verlies, eenzaamheid, bestaansonzekerheid, gebrek aan zingeving, overbelasting of het ontbreken van betekenisvolle verbindingen. Binnen het Mentaal Gezondheidsnetwerk Zuid-Limburg werken we daarom vanuit een ander vertrekpunt. Niet de diagnose staat centraal, maar de mens. Niet de vraag “welke zorg is nodig?”, maar eerst de vraag: wat is er aan de hand, wat is belangrijk en wat helpt om weer vooruit te komen?
Daarbij vormt Positieve Gezondheid het kompas van ieder verkennend gesprek.
Het gedachtengoed van Positieve Gezondheid is in de afgelopen jaren stevig verankerd geraakt in onze werkwijze. Niet als losse gesprekstool of methodiek, maar als een manier van kijken. Het spinnenweb helpt om samen met inwoners een bredere blik te ontwikkelen op gezondheid. Want mentale gezondheid laat zich niet vangen binnen een levensdomein. Hoe gaat het met iemand op het gebied van meedoen, dagelijks functioneren, sociale contacten, kwaliteit van leven en zingeving? Waar zit energie? Waar zit veerkracht? En waar zit de wens tot verandering?
Het spinnenweb van Positieve Gezondheid heeft daarin een bijzondere plek gekregen. Waar een gesprek al snel richting klachten, diagnoses en oplossingen kan bewegen, helpt het spinnenweb om eerst stil te staan bij het grotere geheel. Het maakt zichtbaar dat mentale gezondheid nooit losstaat van de rest van het leven. Regelmatig gebeurt er iets bijzonders wanneer het spinnenweb op tafel komt. Waar iemand eerder binnenkomt met de overtuiging dat er vooral een psychisch probleem speelt, blijkt gaandeweg dat de grootste veranderwens ergens anders ligt. Meer betekenisvolle contacten. Meer structuur in het dagelijks leven. Minder financiële zorgen. Meer zingeving of perspectief. Het spinnenweb fungeert daarbij niet als meetinstrument, maar als uitnodiging om samen nieuwsgierig te worden. Het helpt om het verhaal achter de klachten en hulpvraag zichtbaar te maken. En juist daar ontstaat vaak de werkelijke beweging.
De verkennende gesprekken worden gevoerd door een duo van professionals: een medewerker vanuit de geestelijke gezondheidszorg en een medewerker vanuit het sociaal domein. Daarmee komt de samenwerking die we in het netwerk nastreven direct aan tafel tot leven. Twee perspectieven, twee werelden en een gezamenlijk vertrekpunt: de inwoner.
De kracht van deze gesprekken zit niet alleen in de kennis die beide professionals meenemen, maar vooral in hun gezamenlijke houding. Aandachtig luisteren, oprecht nieuwsgierig zijn en niet te snel naar een oplossing bewegen. Door de verschillende brillen naast elkaar te leggen ontstaat een completer beeld van wat er speelt en wat nodig is. Juist die brede blik helpt om passende ondersteuning te organiseren op de juiste plek en op het juiste moment.
Vanuit die benadering onderzoeken we steeds opnieuw drie eenvoudige vragen: Wat kan iemand wel zelf? Wat kan het netwerk bijdragen? Wat kan een professional toevoegen?
Deze vragen lijken eenvoudig, maar raken de kern van de beweging die we binnen de mentale gezondheid doormaken. Ze verschuiven de aandacht van afhankelijkheid naar eigenaarschap, van zorgconsumptie naar veerkracht en van problemen naar mogelijkheden. Dat betekent niet dat professionele hulp minder belangrijk wordt. Integendeel. Het betekent dat hulp beter passend wordt georganiseerd. Waar ondersteuning vanuit het sociaal domein, het eigen netwerk, welzijnswerk of een ervaringsdeskundige voldoende kan zijn, versterken we eerst die basis. Waar behandeling nodig is, wordt deze vanzelfsprekend ingezet. En vaak blijkt juist de combinatie van beide werelden het meest effectief.
Zo werken we toe naar wat we allemaal nastreven: de juiste ondersteuning, op de juiste plek, op het juiste moment. Niet omdat we zorg willen voorkomen, maar omdat we mensen willen helpen op een manier die aansluit bij hun leven en hun behoeften. Daarmee raakt Positieve Gezondheid aan de kern van de transformatie van de mentale gezondheidszorg. Die transformatie gaat immers niet alleen over anders organiseren of anders financieren. Zij vraagt vooral om een andere manier van kijken. Een verschuiving van ziekte naar gezondheid, van aanbod naar behoefte en van afzonderlijke organisaties naar gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Dat klinkt logisch, maar is in de praktijk soms weerbarstig. Netwerkwerken vraagt om vertrouwen, om het loslaten van oude grenzen en om het besef dat complexe maatschappelijke vraagstukken zich niet laten oplossen vanuit een organisatie, een financieringsstroom of perspectief. Daar schuurt het soms. En misschien is dat ook onvermijdelijk. Want waar het schuurt, ontstaat ruimte. Ruimte voor nieuwe inzichten, nieuwe verbindingen en betere oplossingen. Transformatie vraagt niet om het vermijden van verschillen, maar om het voeren van het gesprek daarover. Open, nieuwsgierig en steeds opnieuw vanuit dezelfde vraag: wat draagt bij aan het welzijn en herstel van deze inwoner? Juist daarin vinden Positieve Gezondheid en het Mentaal Gezondheidsnetwerk elkaar. Beide vertrekken vanuit de overtuiging dat gezondheid niet ontstaat binnen de grenzen van een organisatie, maar in het samenspel van mensen, netwerken, professionals en gemeenschappen. Mentale gezondheid vraagt soms om behandeling, soms om ondersteuning, soms om een luisterend oor en vaak om een combinatie van dat alles.
Langzaam maar zeker zien we dat deze manier van werken steeds steviger wortel schiet. Het gedachtengoed van Positieve Gezondheid is niet langer iets wat we toepassen naast ons werk. Het is steeds meer onderdeel geworden van hoe we kijken, luisteren, samenwerken en besluiten nemen. Als een olievlek die zich gestaag uitbreidt. Misschien is dat wel de meest waardevolle opbrengst van de afgelopen jaren. Dat steeds meer professionals ontdekken dat een goed gesprek soms net zo belangrijk kan zijn als een goede behandeling. Dat inwoners zich gezien voelen in plaats van beoordeeld. En dat gezondheid niet begint bij een diagnose, maar bij aandacht voor wat er werkelijk toe doet.
Het mooiste verjaardagscadeau voor tien jaar Positieve Gezondheid? Misschien wel dat de beweging nog lang niet is uitgegroeid. Dat steeds meer mensen en organisaties de blik blijven verbreden. En dat we samen blijven bouwen aan een mentale gezondheidszorg waarin niet de aandoening, maar de mens het vertrekpunt vormt. Totdat de vraag “Wat is voor jou belangrijk?” net zo vanzelfsprekend wordt als de vraag “Wat is er met je aan de hand?”.