Marleen van Rijnsbergen: “Het rolde uit de spreekkamer, de samenleving in.”
De Beweging Limburg Positief Gezond bestaat 10 jaar! Daarom interviewen de mensen van het eerste uur in aanloop naar ons jubileumsymposium ‘T is een kwestie van geduld! op 29 oktober in Maastricht. Hieronder het tweede interview in deze reeks met Marleen van Rijnsbergen, In dit tweede interview spreken we met Marleen van Rijnsbergen, voormalig gedeputeerde van de provincie Limburg en een van de drijvende krachten achter de bestuurlijke verankering van Positieve Gezondheid in Limburg.
Terugkijkend op haar periode als gedeputeerde haalt Marleen van Rijnsbergen een foto tevoorschijn van het allereerste moment: een grote groep mensen, duimen omhoog, geverfd in de kleuren van de zes dimensies van Positieve Gezondheid. “Wiro Gruissen, Marianne Smitsmans, Jo Maes Maes, Machteld Huber, Hans Peter Jung en ikzelf. En dan is er iemand die ontbreekt op die foto maar die ik er meteen bij wil noemen: Peter Boonen. Hij was achter de schermen ontzettend belangrijk, maar je kunt hem helaas niet meer interviewen.”
Welke rol speelde Peter Boonen?
“Machteld Huber en Wiro Gruisen benaderden de provincie met het idee om Limburg de eerste ‘positief gezonde provincie’ te maken. Zij kwamen bij Peter Boonen terecht, en die zag er meteen brood in. Hij legde alle verbindingen met de sociale agenda, waarvan hij eigenlijk ook de geestelijk vader was, ambtelijk dan, en ik bestuurlijk.
Zo is het allemaal in goede banen geleid. Peter heeft er ook voor gezorgd dat het op een goede manier binnen de provinciale organisatie ging landen. Als ik eerlijk ben: was Peter Boonen er niet geweest, waren we ook niet op deze manier begonnen.”
Hoe ontstond de verbinding tussen Positieve Gezondheid en de provinciale agenda?
“We waren met de decentralisatie van de jeugdzorg eigenlijk de laatste sociale taak kwijtgeraakt. Dat baarde ons zorgen: als provincie raak je zo de verbinding met de Limburgse samenleving kwijt. Alles wordt abstract. Daarom was die sociale agenda zo belangrijk, gericht op een aantal grote maatschappelijke opgaven.
Er zijn regio’s in Limburg waar de gezondheid enorm achterblijft. Daar mogen we als provincie niet van wegkijken.
Tegelijk zochten we naar een gemeenschappelijke taal. Of je nu met een ziekenhuis praat, een woningcorporatie of een onderwijsinstelling, ze hebben allemaal hun eigen jargon en hun eigen manier om naar mensen te kijken. En toen kwam Machteld met het spinnenweb. Dat was precies het antwoord op iets waar we naar op zoek waren.”
Hoe verliep die eerste presentatie?
“Peter Boonen had zich flink ingespannen om Machteld naar het provinciehuis te krijgen. De treinen reden die dag niet en er was iets mis met haar auto, dus ze moest een taxi nemen om er op tijd te zijn. Het was een hele gehaaste presentatie.
Maar ik had meteen zoiets van: dit gaan we doen. Want nu komt alles samen. Dit is precies wat ik zoek om de sociale agenda verder te brengen.”
Wie waren de andere samenwerkingspartners in die beginfase?
“De mensen op die foto waren de partners van het eerste uur. We werkten met een benadering die je toen een quattro helix kon noemen, later een quadruple helix geworden: onderwijs, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, het gezondheidswezen en overheden, gemeenten incluis.
Het uitgangspunt was altijd om het niet vanuit het provinciehuis te doen, maar samen met de samenleving.”
Hoe snel ging het?
“Na een half jaar wisten we al dat we door de eerste fase aan het fietsen waren, want het ging veel sneller dan verwacht. Dat is eigenlijk een ontzettend goed teken: je hebt geen drie jaar nodig om iets te laten landen als het echt aansluit.
Wat hielp, is dat de provincie er achter stond. Dat maakt mensen nieuwsgierig. Maar als er dan ook nog een goed inhoudelijk verhaal achter zit, en dat was hier zo, dan gaat het rollen.
Machteld zei later zelf ook wel: toen de provincie zei ‘wij gaan hiermee aan de slag’, begon het echt te vliegen. Want als provincie hoef je niet elke gemeente apart te bevechten. De vraag komt dan vanzelf.”
Waar ben je het meest trots op?
“Er zijn drie momenten die eruit springen.
Het eerste was toen Peter Boonen bij mij binnenkwam en zei: we hadden drie keer drie jaar afgesproken, maar we moeten misschien al doorstromen naar fase twee. Want dit gaat gewoon hartstikke snel. Dat was een heel mooi teken dat we echt iets hadden geraakt.
Het tweede moment was later, nadat ik mijn periode als gedeputeerde door politieke omstandigheden niet volledig had kunnen afronden. Hans Teunissen nam mijn portefeuille over en belde me op om te zeggen: ‘Marleen, ik had wel in de gaten dat er wat gebeurde, maar het is echt ongelooflijk wat hier allemaal met Positieve Gezondheid is gedaan.’ Op dat moment dacht ik: we hebben echt wel iets moois bereikt, en daar is erkenning voor.
En het derde? Dat jij nu hier zit om mij te interviewen, tien jaar later. Als we tien jaar geleden niet allemaal met die gekleurde duimpjes hadden gestaan, was er misschien ook wel iets gebeurd, maar niet op deze manier.”
Wat zou je je jongere zelf adviseren?
“Dat vind ik altijd een hele moeilijke vraag. En in dit geval denk ik eerlijk gezegd dat het gewoon goed is gegaan zoals het gegaan is. Er was een moment waarop we dit konden doen, er was een klik, er was een gezamenlijk belang. Dan moet je handelen.
Als ik al iets zou aanwijzen: misschien is er soms wat weinig geweest over de toepassing van het model en de resultaten die daaruit kwamen, en wat veel over het model zelf. Maar eigenlijk denk ik dat het een heel succesvol proces is geweest. En daar mogen we trots op zijn.”
Wat adviseer je andere provincies die willen leren van Limburg?
“Zorg dat je de juiste partijen aan tafel hebt, zoals wij in het begin hadden. En neem als provincie de sociale agenda serieus.
Maar beperk het niet tot het sociale domein. Dat is in Limburg ook wel beter gelukt dan elders: als je ergens een weg aanlegt, een natuurgebied inricht of woningbouw ontwikkelt, dan kijk je ook vanuit Positieve Gezondheid. Dat doe je met een heel college, niet alleen met de portefeuillehouder welzijn. En het helpt natuurlijk ook als er ruimte, capaciteit en financiële middelen tegenaan worden gezet.”
Wat wens je de beweging voor de toekomst toe?
“Dat het gemeengoed wordt. Dat mensen beseffen dat het niet alleen gaat om je huis, je knie of je hobby’s, maar om het totaalplaatje. Dat zie ik ook al wel gebeuren, in HR-beleid bijvoorbeeld, waar steeds meer wordt gekeken naar vitaliteit en hoe iemand er als geheel bij zit.
En het mooie is: mensen hoeven niet precies te weten hoe het spinnenweb werkt of hoe het model eruitziet. Als de gedachte erachter beklijft, hebben we al een gigantische stap gezet.
De sleutel blijft aandacht. Laat het thema niet verslappen.”
Wat is voor jou de essentie van Positieve Gezondheid?
“Het biedt een gemeenschappelijke taal. En voor mij was het een middel om Limburg aan tafel te krijgen voor een gesprek over de gezondheid van mensen. Dat had Machteld zelf ook niet zo voorzien. Haar model was oorspronkelijk sterk op de zorg gericht.
Maar het is uiteindelijk de samenleving ingerold. Uit de spreekkamer van de huisarts, de hele provincie in. En dat vind ik mooi.”
Over Marleen van Rijnsbergen
Marleen van Rijnsbergen was van 2015 tot 2018 gedeputeerde van de provincie Limburg, met onder meer de portefeuille sociale agenda. In die rol was zij een van de bestuurlijke initiatiefnemers van de Beweging Limburg Positief Gezond. Ze was nauw betrokken bij het verankeren van Positieve Gezondheid als leidend gedachtegoed binnen de provinciale sociale agenda en de samenwerking met partners uit zorg, welzijn, onderwijs, overheid en bedrijfsleven.